นาฏยภาษา

นาฏยภาษา หรือภาษาท่า  หมายถึง การสื่อความหมายหรือสื่อสารให้เข้าใจกัน โดยใช้กิริยาท่าทาง การรำในทางนาฏศิลป์ เรียกว่า รำบท หรือรำตีบท คือ การแสดงท่ารำแทนคำพูด รวมทั้งการแสดงอารมณ์ด้วย การรำบทเป็นการใช้ภาษาที่พัฒนามาจากท่าทางโดยธรรมชาติ ท่ารำที่ใช้ในการรำตีบท เช่น

ตัวเรา (ฉัน)	- จีบหงายมือซ้าย กลางอก แนบตัว (จะต้องเป็นมือซ้ายเท่านั้น)
ตัวท่าน	- (ระดับสูงกว่า) แบมือ ปลายนิ้วทั้งสี่ ชี้ไปที่บุคคลที่เราพูดด้วย มือสูงระดับอก
เธอ	-  (ระดับเท่ากัน) ชี้นิ้วไปยังบุคคลนั้น
เขา	- ชี้ไปยังทิศที่คาดว่าเขาอยู่
ท่าน	- แบมือ ตั้งปลายนิ้วขึ้น ยกมือสูงระดับวงบนข้างหน้าหรือซ้ายขวา
พระองค์	- พนมมือ ตั้งสูงระดับศีรษะข้างซ้ายหรือขวา
พูด, กล่าว	- ชี้ที่ปาก     - จีบมือที่ปากแล้วม้วนออกไป
กิน	- ชี้ที่ปาก
ดู, เห็น	- ชี้ที่ตา
ประสบ, พบ, เห็น	- มือหนึ่งแบวงหน้า อีกมือหนึ่งแบคว่ำ ตึงแขนข้างลำตัวระดับเอว ก้าวเท้าชะงัก   (เท้าเดียวกับมือวงหน้า)
มองดู, หา,  เห็น	- มือหนึ่งจีบหงายที่ชายพก อีกมือหนึ่งจีบหลัง เอียงทางมือจีบหลัง   (พระ ก้าวเท้าเดียวกับมือจีบหน้า  นาง ก้าวเท้าเดียวกับมือจีบหลัง)
เสาะหา, ค้นหา, มองหา	- มือหนึ่งแบมือกดลง ยกมือสูงระดับหน้าผาก อีกมือหนึ่งแบหงายงอศอก   ระดับเอวข้างตัว (พระ ก้าวเท้ามือสูง  นาง ก้าวเท้ามือต่ำ)
ได้ยิน, ได้ฟัง	- ชี้ที่หู - แบมือตั้งป้องหู - ก้าวขวา เอียงขวา มือขวาแบวงล่าง มือซ้ายแบหงาย ตึงแขนข้างตัวระดับเอว - ก้าวซ้าย เอียงซ้าย มือซ้ายแบวงล่าง มือขวาแบหงาย ตึงแขนข้างตัวระดับเอว
อยู่	- แบสองมือ คว่ำช้อนกันข้างหน้าระดับเอว ห่างตัว
รวม, ร่วม	- แบสองมือ คว่ำข้างตัว แล้วรวมมือเข้าหากันข้างหน้า ขณะเดินมือค่อยๆ กดฝ่ามือลง จีบช้าๆ เมื่อมือรวมกัน
ไป	- จีบหงาย ม้วนจีบคว่ำลง ม้วนมือออกไปปล่อยจีบ แบมือตั้งวงหน้า - จีบหงาย ม้วนจีบคว่ำลง ม้วนมือออกไปปล่อยจีบ แบมือตั้งวงบนข้างตัว
มา	- แบมือตั้งวงพิเศษ กดฝ่ามือ ปาดเข้าหาตัว จีบช้าๆ - แบตั้งสองมือข้างใดก็ได้ แล้วดึงมือไปตรงกันข้าม พร้อมทั้งกดฝ่ามือลง จีบช้าๆ
เรียกเข้ามาหา, กวักเรียก	- แบตั้งวงหน้า กดฝ่ามือลงโดยเร็ว เป็นจีบคว่ำ
คอยหา	- สองมือ เท้าเอว ยืนชะเง้อ
เชยชม, ขอ	- มือแบหงายฝ่ามือ ระดับอก มือเดียวหรือ ๒ มือก็ได้
คิดถึง, รู้สึก, ชีวิต, จิตใจ	- จีบมือซ้าย กลางอก แนบตัว - แบสองมือ ประทับซ้อนกัน กลางอก แนบตัว
ท่านทั้งหลาย	- มือแบหงาย ผายออกจากข้างหน้า ไปข้างๆ
พร้อมใจ	- แบสองมือ ประทับซ้อนกัน กลางอก แนบตัว
ช่วยเหลือ, ให้, อุทิศ	- สองมือแบตะแคงข้างตัว กอบขึ้นข้างหน้า
สิ่งศักดิ์สิทธิ์, สิ่งที่เคารพ, ชาติ, บ้านเมือง, คุณธรรม	- แบมือ ตั้งปลายนิ้วขึ้นสูงระดับหน้าผาก สับสันมือเบาๆ ไปข้างหน้า
ผ่องใส, ผ่องแผ้ว, เจริญ	- จีบคว่ำ สูงระดับหน้าผาก โบกจีบออกไปข้างๆ พร้อมกับคลายจีบเป็นมือแบหงาย
รัก, เมตตา	- แบมือทั้งสอง ประสานแขนไขว้กลางอก ปลายนิ้วแตะฐานไหล่
กล้าหาญ, ต่อสู้, ท้าทาย	- มือซ้ายแบ ตั้งวงบน มือขวาแบคว่ำที่หน้าขาขวา ก้าวขวาแล้วเผ่นตัวขึ้น
อดทน, หนักแน่น, เข้มแข็ง	- กำมือขวา ฟาดลงบนมือซ้าย ระดับเอว
เสียสละ, พลีชีพ, พ่ายแพ้, ตาย	- มือทั้งสองแบหงาย ข้างหน้า ระดับเอว แล้วผายออกข้าง
เทิดทูน	- มือทั้งสองแบหงาย ยกสูงระดับหน้าผาก มือห่างกัน ๑ คืบ ระดับต่างกันเล็กน้อย
ปฏิเสธ	- มือแบตั้งปลายนิ้วขึ้น หันฝ่ามือไปข้างหน้า โบกปลายนิ้วเล็กน้อย
ชั่วร้าย, ไม่ดี	- ฟาดนิ้วชี้ ลงข้างหน้า ระดับเอว ห่างตัว
อื่นๆ, ทั่วไป	- ชี้นิ้วกวาดจากข้างหน้าไปข้างๆ